Γεννήθηκε στη Ζάκυνθο. Το 1853 αποφοίτησε από τη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων ως αξιωματικός του μηχανικού και συμπλήρωσε τις σπουδές του στη Γαλλία. Υπηρέτησε στο Αρχηγείο Μηχανικού και στο Γενικό Επιτελείο, και αποστρατεύτηκε το 1878 με βαθμό ταγματάρχη. Από το 1879 μέχρι τον θάνατό του διετέλεσε διευθυντής του πολυτεχνείου (που μέχρι το 1887 ονομαζόταν Σχολείο των Τεχνών και στη συνέχεια Σχολείο Βιομηχάνων Τεχνών). Σε αυτόν οφείλεται το πνεύμα στρατιωτικής πειθαρχίας και αυστηρότητας, το οποίο κυριαρχούσε στο τέλος του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα στο πολυτεχνείο. Διάφοροι σύγχρονοί του καθηγητές αμφισβήτησαν το στρατιωτικό μοντέλο πειθαρχίας και τάξης που εξέφραζε, θεωρώντας τα ασύμβατα με τον ακαδημαϊκό χαρακτήρα του ιδρύματος. Ωστόσο, στην άσκηση της διοίκησης ο Θεοφιλάς δεν χαρακτηριζόταν από αυταρχισμό, εγωισμό ή στενότητα αντίληψης. Αντιθέτως, ενδιαφερόταν να συμμετέχουν σε συλλογικές διαδικασίες όλοι οι καθηγητές και γι’ αυτό τις προσκλήσεις του για συνεδριάσεις τις απηύθυνε με αυτόν τον τύπο: «Παρακαλούνται άπαντες οι κκ. καθηγηταί να συνέλθωσιν … Πεπείσμεθα ότι θέλουσι σπεύσει άπαντες οι κύριοι καθηγηταί να παρευρεθώσι κατά τήν συνεδρίασιν ταύτην».
Γεγονός είναι ότι επί των ημερών του έγιναν τα πρώτα βήματα για την αναβάθμιση του πολυτεχνείου σε ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα, με κυριότερο αυτό της ίδρυσης της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών, της πρώτης σχολής μηχανικών στην Ελλάδα.
Ήταν ακόμη ο εισηγητής της μεταρρύθμισης των τεχνικών σχολών και της ίδρυσης του Πρακτικού Λυκείου. Συνετέλεσε επίσης στον εξωραϊσμό της πρωτεύουσας, αναλαμβάνοντας σημαντικά έργα, όπως τα μέγαρα Σερπιέρη (στη συμβολή της Πανεπιστημίου με την Εδουάρδου Λω), Σούτσου (στην οδό Σταδίου 33 και Πεσματζόγλου—κατεδαφίστηκε το 1960), Καραπάνου (στη γωνία Σταδίου & Δραγατσανίου—κατεδαφίστηκε), Ρικάκη (Αγροτική Τράπεζα, Πανεπιστημίου 59 και Μπενάκη), Αργυρόπουλου (Αχαρνών 82 & Χέϋδεν 35Α), το αρχικό κτίριο του θεραπευτηρίου «Ευαγγελισμός», και την ολοκλήρωση του Πανεπιστημίου με βάση τα σχέδια του Χριστιανού Χάνσεν. Πέθανε στην Αθήνα. (ΠΗΓΗ: civil.ntua.gr)
Έργα του Στρατιωτικού Μηχανικού Αναστάσιου Θεοφιλά:
Νεοκλασσικό Κτίριο Αγροτικής Τράπεζας
Το νεοκλασικό αρχοντικό που στεγάζει σήμερα τα κεντρικά γραφεία της Αγροτικής Τράπεζας, οικοδομήθηκε περί το 1880, βάσει σχεδίων του στρατιωτικού μηχανικού Αναστάσιου Θεοφιλά. Η οικοδομή τελείωσε γύρω στα 1881, ενώ η πλούσια εσωτερική διακόσμηση ολοκληρώθηκε το 1884. Αναλογιζόμενος ίσως την αντιπαράθεση με την μνημειώδη “Αθηναϊκή Τριλογία” (Βιβλιοθήκη, Πανεπιστήμιο, Ακαδημία), που παρατασσόταν στην απέναντι πλευρά της οδού, φαίνεται ότι ο αρχιτέκτονας προτίμησε μια συγκρατημένη ανάπτυξη της μορφολογίας και των διακοσμητικών στοιχείων της πρόσοψης (παραστάδες με ιωνικά κιονόκρανα στα ανοίγματα του πρώτου και δεύτερου ορόφου, δωρικά κιονόκρανα στα ανοίγματα του τρίτου ορόφου, χωρίς προβολή των υπερθύρων, κ.τ.λ.). Δεξιά του κυρίως κτιρίου υψώνεται μια παράλληλη πτέρυγα, με την πρόσοψή της σε ελαφρά υποχώρηση και τοξωτά ανοίγματα, όπου βρίσκεται και η είσοδος προς την αυλή και τον χώρο κατοικίας του πρώτου και δευτέρου ορόφου. Με τον τρόπο αυτό εμπεδώνεται η διάκριση του ιδιωτικού χώρου από τον χώρο των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων που βρίσκεται στο ισόγειο και εξυπηρετείται από την κεντρική αυστηρή είσοδο του αριστερού τμήματος. (ΠΗΓΗ: Η ΑΘΗΝΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ – ΠΗΓΗ ΦΩΤΟ: Αρχοντικό Σερπιέρη)
Το Βαρβάκειο Λύκειο
Στις 6 Οκτωβρίου 1886 ιδρύθηκε, με βασιλικό διάταγμα, το «Βαρβάκειον Λύκειον», ένα νέου τύπου σχολείο που ακολουθούσε το πρότυπο των γερμανικών Realgymnasien, δηλαδή των Πραγματικών (=Πρακτικών) Γυμνασίων. Καθοριστικό ρόλο στην ίδρυσή του έπαιξε ο τότε πρωθυπουργός Χαρίλαος Τρικούπης, ο οποίος είχε αντιληφθεί πως η πραγματοποίηση δημόσιων κοινωφελών έργων στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος απαιτούσε εγχώριο δυναμικό με επιστημονική και τεχνολογική επάρκεια. Την ιδέα του Τρικούπη για την ίδρυση μιας τέτοιας σχολής, της οποίας βασικός σκοπός θα ήταν η προετοιμασία των νέων για τη μετέπειτα φοίτησή τους στη Σχολή των Βιομηχανικών Τεχνών (το σημερινό Πολυτεχνείο) και τις Στρατιωτικές Σχολές, την υλοποίησε ο διευθυντής και οργανωτής του Πολυτεχνείου Αναστάσιος Θεοφιλάς. Το καινούργιο Λύκειο ήταν επτατάξιο (με ενωμένες τις τρεις τάξεις του Ελληνικού σχολείου και τις τέσσερις του Γυμνασίου), στεγάστηκε αρχικά σ’ ένα μεγάλο κτήριο επί της οδού Βουλής 7 και τα μαθήματά του ξεκίνησαν στο τέλος Οκτωβρίου 1886. Πολύ σύντομα, η φήμη του σχολείου, που διέθετε ειδικό εργαστήριο εφοδιασμένο με όργανα Φυσικής και Χημείας, συλλογές ορυκτών κτλ., ξεπέρασε τα όρια όχι μόνον της πρωτεύουσας αλλά και της χώρας με αποτέλεσμα να συρρέουν σ’ αυτό νέοι από όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό. (ΠΗΓΗ https://www.varvakeionidryma.gr/history – ΠΗΓΗ ΦΩΤΟ: https://varvakeion.blogspot.com/)
Η ανέγερση του ΖΑΠΠΕΙΟΥ
Οι πρώτες σκέψεις σχετικά με την επιλογή του χώρου για την ανέγερση του μεγάρου των Ολυμπίων το τοποθετούσαν στην κορυφή του Παναθηναϊκού Σταδίου, από όπου «η Αυλή και οι Ελλανοδίκαι θα ηδύναντο από ευρέος εξώστου να επιβλέπωσι τους αγώνας και τας μυριάδας των περικαθημένων θεατών». Το 1869 όμως, η Βουλή των Ελλήνων διέθεσε περίπου 80.000 τετραγωνικά μέτρα δημόσιας γης μεταξύ του ναού του Ολυμπίου Διός και του τότε Ανακτορικού Κήπου, λαμβάνοντας υπόψη και την επιθυμία του Ζάππα το κτήριο να ευρίσκεται κατά το δυνατόν εγγύτερα στο Στάδιο. Στη συνέχεια, ο αρχιτέκτονας Αναστάσιος Θεοφιλάς κλήθηκε να αλλάξει το αρχικό σχέδιο που είχε ήδη εκπονήσει ο Φ. Μπουλανζέ. Υστερα από καθυστερήσεις, στις 20 Ιανουαρίου 1874 κατατίθεται ο θεμέλιος λίθος του Μεγάρου. (ΠΗΓΗ: Η ανέγερση του Μέγαρου – ΠΗΓΗ ΦΩΤΟ: ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ)
Θεραπευτήριο «Ευαγγελισμός»
Ο αρχικός πυρήνας του κτιριακού συγκροτήματος του Θεραπευτηρίου “Ευαγγελισμός” οικοδομήθηκε μεταξύ των ετών 1881-1884, βάσει σχεδίων του στρατιωτικού μηχανικού Αναστάσιου Θεοφιλά (σύμφωνα με τον Χρύσανθο Χρήστου, και όχι του συναδέλφου του Γεράσιμου Μεταξά, όπως ήταν η κρατούσα εντύπωση). Το 1888 προστέθηκε το Α΄ Χειρουργείο, ενώ το 1897-1898 κτίστηκε ο οίκος των αδελφών νοσοκόμων. Το θεραπευτήριο ιδρύθηκε με πρωτοβουλία της βασίλισσας Όλγας, ενώ στην ανέγερση και κατόπιν στη συμπλήρωση των διαφόρων πτερύγων, συνεισέφεραν οικονομικά ο τσάρος Αλέξανδρος Β’, η Μονή Ασωμάτων (Πετράκη) και γνωστοί Έλληνες επιχειρηματίες όπως ο Ανδρέας Συγγρός, ο Γεώργιος Δρομοκαΐτης, ο Μ. Κοργιαλένιος, ο Δ. Θεοδωρίδης, κ.ά. Για πάνω από μισό αιώνα, παρέμεινε το μεγαλύτερο νοσοκομείο της πρωτεύουσας, δυνάμεως 425 κλινών. [ΠΗΓΗ (KAI ΦΩΤΟ): Η ΑΘΗΝΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ]
Πανεπιστήμιο Αθηνών
Περιοχή: οδός Πανεπιστημίου 30 Έτος: 1839-1864 Περιγραφή: Το κεντρικό κτίριο του Πανεπιστημίου Αθηνών θεμελιώθηκε το 1839, βάσει σχεδίων του Δανού αρχιτέκτονα Hans Christian Hansen (1803-1883), ο οποίος, χωρίς να απομακρυνθεί από τις βασικές αρχές του κλασικισμού, δημιούργησε μια σύνθεση η οποία συνδυάζει τη μεγαλοπρέπεια του μνημείου με την απλότητα της ανθρώπινης κλίμακας, υποδηλώνοντας μια απόπειρα προσαρμογής στο τοπικό περιβάλλον. Η κάτοψη αναπτύσσεται σε ένα διώροφο διπλό “ταυ” με δύο συμμετρικές εκατέρωθεν αυλές, ώστε το σύνολο να εγγράφεται σε ορθογώνιο. Η ανέγερση της πρόσθιας πτέρυγας με το ιωνικού ρυθμού πρόπυλο, είχε ολοκληρωθεί μέχρι το έτος 1842-1843, με επιβλέποντα τον ίδιο τον μελετητή, ενώ οι υπόλοιπες πτέρυγες συνέχισαν να οικοδομούνται μέχρι και το έτος 1864, υπό τη διαδοχική επίβλεψη των Λύσανδρου Καυταντζόγλου και Αναστάσιου Θεοφιλά. Για την τμηματική συμπλήρωση του κτιρίου συνεισέφεραν οικονομικά κατά καιρούς ο Όθωνας, ο Σέρβος ηγεμόνας Μίλος Ομπρένοβιτς, ο Δημήτριος Πλατυγένης, ο Δημήτριος Μπεναρδάκης, οι αδελφοί Ιωνίδη, η Ελληνική κοινότητα Γαλαζίου κ.ά., ενώ με έξοδα του βαρώνου Σίμωνος Σίνα σχεδιάστηκαν το 1861 από τον Βαυαρό ζωγράφο Κarl Rahl οι τοιχογραφίες της ζωφόρου στην πρόσθια στοά (οι οποίες εκτελέστηκαν μετά τον θάνατό του, από τον Πολωνό Ed. Lebiedzky, το 1888-1889). Στην πρόσοψη τοποθετήθηκαν διαδοχικά οι αδριάντες του Ρήγα Φεραίου (το 1871), του πατριάρχη Γρηγόριου Ε’ (το 1872), του Αδαμάντιου Κοραή (το 1875), του Γλάδστωνα (το 1885) και του Ιωάννη Καποδίστρια (το 1928). Ο ρόλος του κτιρίου του Πανεπιστημίου υπήρξε σημαντικός, όπως παρατηρεί ο Δ. Φιλιππίδης, στη διαμόρφωση ενός αξιολογικού συστήματος μορφολογίας στην Ελλάδα, ενώ η κατοπινή ανέγερση της Βιβλιοθήκης και της Ακαδημίας εκατέρωθεν, συγκρότησε ό,τι ονομάστηκε “Αθηναϊκή τριλογία” του νεοκλασικισμού. [ΠΗΓΗ (ΚΑΙ ΦΩΤΟ): archaeologia.eie.gr]
Αρχείο pdf Υπτγου ε.α. Αγγελόπουλου Ανδρέα – Επιμέλεια κειμένου και ΦΩΤΟ: Σχης(ΜΧ) Μπατσικώστας Γεώργιος
