ΠΗΓΗ: Εφημερίδα «Τζουμχουριέτ» της 23 Ιουν 2026
Mετάφραση και επιμέλεια: Ανχης (ΠΖ) εα Χαράλαμπος Καραγκιοζούδης
Στον απλούστερο ορισμό του, ο πόλεμος είναι η πράξη της χρήσης βίας για να σπάσει η θέληση του εχθρού να συνεχίσει τον πόλεμο και να επιβάλει τη θέλησή του προκειμένου να επιτευχθεί ένας πολιτικός στόχος.
Τώρα, ας εξετάσουμε εάν οι πόλεμοι στην Ουκρανία και το Ιράν ήταν επιτυχείς σύμφωνα μ’ αυτόν τον ορισμό.
- Μήπως η Ρωσία έσπασε τη θέληση της Ουκρανίας να συνεχίσει τον πόλεμο? Όχι.
- Μήπως η Ρωσία επέβαλε τη θέλησή της στην Ουκρανία? Εν μέρει.
- Μήπως η Ρωσία πέτυχε τους πολιτικούς της στόχους στην Ουκρανία? Εν μέρει.
- Είναι η Ρωσία επιτυχής σε αυτόν τον πόλεμο? Εν μέρει. (Καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται, το κόστος για τη Ρωσία μπορεί να αυξηθεί και ο πόλεμος μπορεί να μετατραπεί σε μια Πύρρειο νίκη.)
- Μήπως οι ΗΠΑ έσπασαν τη θέληση του Ιράν να συνεχίσει τον πόλεμο? Όχι.
- Μήπως οι ΗΠΑ επέβαλαν τη θέλησή τους στο Ιράν? Όχι.
- Ήταν οι ΗΠΑ επιτυχείς στους πολιτικούς τους στόχους στο Ιράν? Όχι.
- Είναι οι ΗΠΑ επιτυχείς σε αυτόν τον πόλεμο? Όχι.
Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους η Ρωσία δεν πέτυχε πλήρη επιτυχία στον πόλεμο της Ουκρανίας και οι ΗΠΑ δεν πέτυχαν πλήρη επιτυχία στον πόλεμο του Ιράν. Ωστόσο, ο κύριος λόγος της αποτυχίας και στους δύο πολέμους ήταν η έλλειψη ορθολογικών, σαφώς καθορισμένων, εφικτών πολιτικών στόχων που θα έπρεπε να καθοδηγούν την πολεμική στρατηγική.
Ο πολιτικός στόχος είναι υψίστης σημασίας
Στον πόλεμο, ο πολιτικός στόχος είναι ύψιστης σημασίας. Ο πολιτικός στόχος είναι το αναμενόμενο αποτέλεσμα του πολέμου. Εκφράζει ποια οικονομικά συμφέροντα και συμφέροντα ασφαλείας θα πρέπει να επιτευχθούν όταν τελειώσει ο πόλεμος. Η πολιτική καθορίζει τον πολιτικό στόχο του πολέμου και τον βαθμό βίας που θα χρησιμοποιηθεί. Η πολιτική κυριαρχεί στην πολεμική στρατηγική. Επειδή η πολεμική στρατηγική είναι ένα όργανο της πολιτικής και καθοδηγείται από την πολιτική. Το καθήκον της στρατηγικής είναι η επίτευξη του στόχου που καθορίζεται από την πολιτική.
Οι στρατηγοί πρέπει να καθορίζουν τους στρατιωτικούς στόχους και τη στρατηγική μέθοδο που θα εφαρμοστεί σύμφωνα με τον πολιτικό στόχο και με στόχο την επίτευξη αυτού του πολιτικού στόχου. Αντίθετα, η πολιτική εξουσία πρέπει να λάβει υπόψη την ικανότητα, τις δυνατότητες και τους περιορισμούς της στρατιωτικής ισχύος. Πρέπει να γνωρίζει τη φύση του πολέμου. Ο Ατατούρκ, εφιστώντας την προσοχή στον κίνδυνο απ’ αυτή την άποψη, τόνισε αυτόν τον κίνδυνο στο βιβλίο του «Πολιτική Γνώση»: «Η πολιτική δεν πρέπει ποτέ να υποκύπτει σε ιδέες που είναι ασυμβίβαστες με τη φύση του πολέμου. Εάν συμβεί αυτό, θα είναι επιβλαβές και θανατηφόρο για τον πόλεμο και το αποτέλεσμά του. Για το λόγο αυτό, ο πολιτικός που διαχειρίζεται άμεσα την πολιτική πρέπει να έχει πλήρη γνώση της φύσης και της μεθόδου διεξαγωγής του πολέμου».
Ο Καρλ φον Κλαούζεβιτς, στις αρχές του 19ου αιώνα, εξέφρασε τη σημασία του πολιτικού στόχου ως εξής: «Κανείς δεν μπορεί, ή δεν πρέπει, να ξεκινήσει έναν πόλεμο χωρίς να καθορίσει σαφώς στο μυαλό του τι επιδιώκει να επιτύχει και πώς σκοπεύει να τον διεξάγει. Το πρώτο απ’ αυτά είναι ο πολιτικός στόχος και το δεύτερο είναι ο στόχος της επιχείρησης».
Σύμφωνα με τον Κλαούζεβιτς, υπάρχουν δύο απλές προϋποθέσεις για να είναι κανείς στρατηγική ιδιοφυΐα στον πόλεμο: η διεύθυνση του πολέμου σύμφωνα με τον καθορισμένο πολιτικό στόχο και τη διαθέσιμη δύναμη. Ένας πρίγκιπας ή στρατηγός που διευθύνει μια εκστρατεία εξ ολοκλήρου σύμφωνα με τον στόχο της και τα μέσα (δύναμη) που διαθέτει, χωρίς να κάνει ούτε περισσότερα ούτε λιγότερα, αποδεικνύει έτσι την ιδιοφυΐα του.
Με λίγα λόγια, οι ρεαλιστικοί, εφικτοί και σαφώς καθορισμένοι πολιτικοί στόχοι είναι απαραίτητοι στον πόλεμο. Όταν επιτυγχάνονται οι στρατιωτικοί στόχοι που επιλέγονται μέσω του στρατηγικού σχεδιασμού, ο πολιτικός στόχος θα πρέπει να διασφαλίζεται, οι επιλεγμένοι στρατιωτικοί στόχοι θα πρέπει να είναι εφικτοί με τη διαθέσιμη στρατιωτική δύναμη.
Οι πληροφορίες που αναφέρονται παραπάνω αποτελούν θεμελιώδη γνώση του πολέμου και της στρατηγικής που διδάσκεται σε στρατιωτικές ακαδημίες σ’ όλο τον κόσμο και κάθε στρατηγός θα πρέπει να γνωρίζει και να τηρεί αυτές τις αρχές. Ωστόσο, στην πράξη, όπως φαίνεται στον πόλεμο με το Ιράν, αυτές οι θεμελιώδεις αρχές της πολεμικής στρατηγικής συχνά αγνοούνται.
Ένα καλό παράδειγμα κακής στρατηγικής
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Τραμπ, πρώην κτηματομεσίτης χωρίς στρατηγική επίγνωση και ο Υπουργός Πολέμου του, πρώην Ταγματάρχης Χέγκεθ, άνοιξαν το δρόμο για την αποτυχία στον πόλεμο του Ιράν, δίνοντας προτεραιότητα σε μαξιμαλιστικούς στόχους που εξυπηρετούσαν τις απαιτήσεις του Ισραήλ και ήταν ασύμβατοι με τις υπάρχουσες στρατιωτικές δυνατότητες, αντί για ορθολογικούς και βιώσιμους πολιτικούς στόχους για να καθοδηγήσουν τη στρατιωτική στρατηγική.
Οι ΗΠΑ ξεκίνησαν τον πόλεμο χωρίς επαρκείς και ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τις προετοιμασίες του ιρανικού στρατού, τα αποθέματα πυραύλων και μη επανδρωμένων αφών και την πιθανή λαϊκή αντίσταση. Δεν κατάφεραν να υποκινήσουν λαϊκή εξέγερση, να ανατρέψουν το καθεστώς, να κατασχέσουν πυρηνικά υλικά, να καταστρέψουν αποθέματα πυραύλων ή να αποτρέψουν το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, εμποδίζοντας έτσι το Ιράν να έχει παγκόσμιες επιπτώσεις.
Οι Αμερικανοί στρατηγοί που παρέμειναν σιωπηλοί για τα στρατηγικά λάθη του Τραμπ και του Υπουργού Πολέμου του και υπάκουσαν τυφλά στην πολιτική εξουσία, θα μείνουν στη μνήμη μας ως κακά παραδείγματα στα μαθήματα ηγεσίας. Οι στρατηγοί που, για προσωπικό όφελος, απέφυγαν να εκφράσουν στρατηγικές πραγματικότητες στην πολιτική εξουσία, αποτελούν επίσης πρόβλημα ασφάλειας. Η στρατηγική των ΗΠΑ για έναν πόλεμο με το Ιράν θα μελετηθεί στις στρατιωτικές ακαδημίες ως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα κακής στρατηγικής.
Ο Νετζάτ Έσλεν ταξίαρχος εα από το 1994 και είναι συγγραφέας των βιβλίων μεταξύ των οποίων «ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ» και «ΓΕΩΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΙΑ ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ» ενώ έχει δημοσιεύσει πολλά άρθρα για τη στρατηγική. Πολιτικά πρόσκειται στους κεμαλιστές (CHP).
Είναι απόφοιτος της Σχολής Οικονομικών και Εμπορίου του Πανεπιστημίου Αιγύπτου, και της Σχολής Πολέμου του Στρατού των ΗΠΑ.
Στο άρθρο του στην «Τζουμχουριέτ» (αντιπολιτευόμενη του καθεστώτος Ερντογάν – ΑΚΡ) παραλληλίζει τους πολέμους σε Ουκρανία και Ιράν όπου αναλύει την ουσιαστική αποτυχία τόσο της Ρωσίας όσο και των ΗΠΑ. Ως βασική αιτία της ουσιαστικής αποτυχίας αναφέρει την έλλειψη ορθολογικού σχεδιασμού και συγκλίσεως του πολιτικού και στρατιωτικού στόχου.
Σημαντική αν και αναμενόμενη η αναφορά του στον Κεμάλ (μάλιστα πριν από τον μέγα θεωρητικό Κλαούζεβιτς) και στο βιβλίο του «Πολιτική Γνώση» Με αυτήν εκτιμάται ότι πέρα από μια θεωρητική επιστημονικοφανή προσέγγιση στέλνει μήνυμα στο εσωτερικό τόσο στον Ερντογάν όσο και στους στρατιωτικούς ηγέτες, για την ανάγκη συγκλίσεως των στόχων και σκοπών. Επισημαίνει τον κίνδυνο αποτυχίας από μαξιμαλιστικές επιδιώξεις και υπερφίαλες συμπεριφορές πολιτικών (Τραμπ – Χέγκεθ).
Το άρθρο αυτό αξίζει να μελετηθεί ως προβολή στα καθ΄ημάς και τις μαξιμαλιστικές επιδιώξεις της Τουρκίας, σήμα κινδύνου προς την Τουρκία και τις ΤΕΔ για δυνητική αποτυχία σε πιθανή σύγκρουση με την Ελλάδα.