O Αντιστράτηγος ε.α. Αντώνιος Νταλαμάγκας Επίτιμος Διοικητής Α’ Σώματος Στρατού με τον Εκδοτικό Οίκο ΠΕΛΑΣΓΟΣ εξέδωσε ένα Νέο Βιβλίο με τίτλο:
«ΤΑ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΗΠΕΙΡΩΤΩΝ ΚΑΙ Η ΑΝΤΑΡΣΙΑ ΤΟΥ ΑΛΗ ΠΑΣΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΥΝΟΗΣΑΝ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ»
Ο Αλή Πασάς από ληστής στα βουνά της Αλβανίας και της Ηπείρου έγινε Πασάς των Ιωαννίνων το 1788. Απομάκρυνε ή δολοφόνησε όλους τούς αντιπάλους της εξουσίας του, ακόμη και συγγενείς του, αλλά και πολυάριθμους αθώους Έλληνες. Έσφαξε όλους τους κατοίκους του Γαρδικίου της Βορείου Ηπείρου (λόγω του ότι παλαιότερα είχαν συμπεριεφερθεί άσχημα στην μητέρα του την Χάμκω), ξεσπίτωσε τους Σουλιώτες το 1803 και τους ανάγκασε να σύρουν τον χορό της θυσίας στον Ζάλογγο και στο Σέλτσο ή να γίνουν ολοκαύτωμα στο Κούγκι και στον Πύργο του Δημουλά.
Πολλοί ξένοι που τον επισκέφτηκαν, όπως ο Λόρδος Βύρωνας και πλείστοι άλλοι ,θαύμαζαν την ησυχία και την τάξη , που επικρατούσε στο Πασαλίκι του, όπου: «Έπαιζε ο λύκος με τ’ αρνί κι ο γκιώνης με τ’ αηδόνι». Από το άλλο μέρος οι πιο άξιες Στρατιωτικές μορφές Ελλήνων του 1821 απέκτησαν ή συμπλήρωσαν τις πολεμικές τους γνώσεις κοντά στην Αυλή του Αλή Πασά στα Γιάννινα. Με τον πόλεμο κατά των Σουλτανικών Στρατευμάτων , που ήλθαν από την Πελοπόννησο υπό την αρχηγία του σκληροτράχηλου Γενίτσαρου Χουρσίτ Πασά ,η επί 18 μήνες, περίπου αντίσταση του Αλή Πασά βοήθησε ανυπολόγιστα τους επαναστατημένους Έλληνες να σταθεροποιήσουν τις θέσεις τους στον Μοριά και την Στερεά Ελλάδα.
Η επανάσταση στην Ήπειρο άρχισε στις 6 Δεκεμβρίου 1820 (Εορτή του Αγίου Νικολάου) ,ημέρα κατά την οποία οι ήρωες Σουλιώτες με επικεφαλής τον Αετό του Σουλίου (Μάρκο Μπότσαρη), σύμμαχοι πλέον με τον Αλή Πασά μέχρι την ημέρα του θανάτου του στις 24 Ιανουαρίου 1822 (αφού τακτοποίησε πρώτα τις απαιτήσεις τους), στράφηκαν με πρωτοφανή ορμή εναντίον των Σουλτανικών Στρατευμάτων του Χουρσίτ Πασά, γράφοντας σελίδες δόξας, μαζί με τα άλλα Επαναστατικά κινήματα Ηπειρωτών Οπλαρχηγών εκπαιδευθέντων στην Αυλή του Αλή Πασά.
Δικαίως, λοιπόν, ο Φιλέλληνας Mandelson Bartholdy (1809-1847), αναφερόμενος στον Αλή Πασά, συμπεραίνει:
«Η απόπειρά του για ίδρυση Ηπειρωτικής Ηγεμονίας απέτυχε, αλλά πέτυχε να εκδηλωθεί η λαμπρή επιτυχία του άλλου εκείνου Εθνικού Κινήματος, που τόσο μυστηριωδώς συνδέθηκε με τον βίο του Αλή Πασά :Πάνω στα συντρίμμια της Αλβανικής τυραννίας αναστήθηκε νικηφόρα η Ελληνική Ελευθερία». Η απομάκρυνση του Χουρσίτ Πασά από την Τριπολιτσά (όπου είχε τοποθετηθεί ως «Βαλής του Μοριά») μαζί με τον όγκο των στρατευμάτων του, βοήθησε τα μέγιστα στην Άλωση της Τριπολιτσάς από τους Έλληνες (τον Σεπτέμβριο του 1821), υπό την αρχηγία του Γέρου του Μοριά, Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, εδραιώνοντας με τον τρόπο αυτό την θέση των Ελλήνων Επαναστατών στον Μοριά.
Παρατήρηση
Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμο να αναφερθεί το εξής ευτυχές γεγονός για την Επανάσταση:
Η απουσία του Χουρσιτ Πασά από το Μοριά έσωσε την Ελληνική Επανάσταση!!! Ο Χουρσίτ Πασάς ήταν ο πιο αιμοσταγής Γενίτσαρος που διέθετε η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ήταν γιός Ορθόδοξου Ιερέα από τον Καύκασο, ανήλθε τάχιστα όλα τα αξιώματα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, λόγω της σκληρότητάς του, και τελικά έγινε γαμπρός του Σουλτάνου Μαχμούτ Β’, νυμφευόμενος την αδελφή του. Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία τον χρησιμοποιούσαν ως Επικεφαλής για την συντριβή όλων των εξεγέρσεων, όπου υπήρχαν.
Ιδού μερικά από τα κατορθώματα του αιμοσταγούς Χουρσίτ Πασά:
α. Στις αρχές του 19ου αιώνα του ανατέθηκε να καταστείλει την εξέγερση των Κούρδων, την οποία κατέπνιξε στο αίμα εφαρμόζοντας την τακτική της καμένης γης.
β. Το 1803 εξεστράτευσε στην Αίγυπτο για να καταστείλει την εξέγερση των Μαμελούκων, που βρίσκονταν σε εξέλιξη μετά την αποχώρηση των Γάλλων. Μετά την επιτυχή καταστολή της εξέγερσης διορίστηκε αντιβασιλεύς και μέγας Βεζύρης στο Κάιρο.
γ. Το 1815 απεστάλη από την Πύλη να σβήσει μία επαναστατική φλόγα στην Σερβία με υποκινητή τον Μίλο Οβρένοβιτς, όπου μετά την καταστροφή που υπέστη ο Σερβικός Στρατός από τους Οθωμανούς στην πόλη Νις , ο αιμοσταγής Χουρσίτ για να εκφοβίσει τους Σέρβους επαναστάτες έδωσε εντολή να χτιστεί ο Πύργος των Κρανίων με τα κεφάλια των Σέρβων ανταρτών που σκοτώθηκαν (952 Κρανία).
δ. Στην Ήπειρο που έδρασε με τα στρατεύματά του, πέραν των εγκλημάτων που διέπραξε σε βάρος του Ηπειρώτικου λαού, τελικά την πλήρωσαν με αποκεφαλισμό ο Αλή Πασάς , τα παιδιά του και τα εγγόνια του.
ε. Είναι, πάντως, αμφίβολο αν θα επιτύγχανε η Ελληνική Επανάσταση στην Πελοπόννησο, εάν παρέμεινε εκεί ο Χουρσίτ με τα στρατεύματά του.
Στην εκστρατεία του στην Ήπειρο για την θανάτωση του Αλή Πασά τον κατηγόρησαν ότι καταχράστηκε την μέγιστη περιουσία του Αλή Πασά, που στην Υψηλή Πύλη την υπολόγιζαν σε 500 εκατομμύρια γρόσια και αυτός απέδωσε μόνο 40 εκατομμύρια γρόσια. Αυτός ήταν και ο λόγος που ο Σουλτάνος δεν τον ξαναέστειλε στον Μοριά, αντικαθιστώντας τον με τον υποδεέστερο Δράμαλη, και αυτόν τον τοποθέτησε στην Λάρισα ως υπεύθυνο για την Διοικητική Μέριμνα των Στρατευμάτων στον Μοριά και Στερεά Ελλάδα.
Επειδή στην Υψηλή Πύλη οι αντίπαλοί του τον κατηγόρησαν πάρα πολύ, ο Σουλτάνος Μαχμούτ Β’ εξέδωσε φιρμάνι για την εκτέλεσή του. Μόλις ο Χουρσίτ πληροφορήθηκε από γνωστούς του την απόφαση του Σουλτάνου οργάνωσε επίσημα την αυτοκτονία του στην Λάρισα, η οποία και πραγματοποιήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 1822.
Ο γέρος του Μοριά όταν έμαθε την αυτοκτονία του Χουρσίτ Πασά είπε: «Βαράτε παλληκάρια!!! Και ο Θεός βοηθάει τον Αγώνα μας!!!».
Έτσι ο Αλή Πασάς από τον τάφο του, με την περιουσία του, πήρε την εκδίκησή του από τον Χουρσίτ Πασά.
