Άρθρο του Αντιστρατήγου (ε.α.) Γεωργίου Μ. Κασιδόκωστα
Διπλωματούχου Πολιτικού Μηχανικού, Προέδρου ΣΑΑΜΧ
Γενικά
Η έναρξη του πολέμου βρήκε το Όπλο του Μηχανικού έτοιμο να υποστηρίξει τις επιχειρήσεις σε όλες τις αποστολές που προβλέπονταν ώστε να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην αμυντική θωράκιση της χώρας και την υποστήριξη των επιχειρήσεων
- Οχύρωση – έργα Εκστρατείας
- Τοποθέτηση Ν/Π προ της τοποθεσίας
- Διατήρηση ανοικτών των δρομολογίων και αξόνων ΔΜ με
- Κατασκευή και Συντήρηση έργων οδοποιίας
- Κατασκευή συντήρηση και αποκατάσταση Γεφυρών
- Επικοινωνίες
- Προετοιμασία και εκτέλεση Κ/Φ στην αμυντική τοποθεσία
Για να φέρει σε πέρας τις αποστολές το Μηχανικό ήταν οργανωμένο από το 1935 με
- Δύο Συντάγματα Σκαπανέων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη
- Ένα Σύνταγμα Τηλεγραφητών στην Αθήνα και ένα Τάγμα Τηλεγραφητών στην Θεσσαλονίκη
- Ένα Σύνταγμα Σιδηροδρόμων στη Λάρισα και ένα Τάγμα στον Πειραιά
- Πέντε Τάγματα Σκαπανέων σε όλη την ΕΛΛΆΔΑ
- Δύο Τάματα Γεφυροποιών στη Λάρισα και στην Αν. Μακεδονία
- Ίλες ΜΧ στην Μεραρχία και Ταξιαρχία Ιππικού
Τα Συντάγματα Μονάδες υπήγοντο στις Δκσεις ΜΧ που συγκροτήθηκαν σε κάθε Σώμα Στρατού.
Την 3ετία 1936 – 39 στα πλαίσια της εργώδους προσπάθειας αμυντικής θωρακίσεως και επανεξοπλισμού του ΕΣ, και το Μηχανικό βελτιώθηκαν συντηρήθηκαν τα υπάρχοντα ελλιπή μέσα και κυρίως συμπληρώθηκαν οι σοβαρές ελλείψεις σε υλικά οχυρώσεως, κωλυμάτων, γεφυροσκευής και μέσα επικοινωνιών (ασυρμάτους και τηλεγράφους).
Προς τούτο ενεργοποιήθηκαν οι Αποθήκες Υλικών ΜΧ σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη
Για την επίβλεψη των Έργων Οχυρώσεων συνεκροτήθη η Δκση Φρουρίου Θεσσαλονίκης με πέντε υπό αυτήν Δνσεις Έργων (μια για κάθε τομέα)
Τομέας Ηπείρου Δυτικής Μακεδονίας
Στην Ήπειρο και τη Δυτ Μακεδονία δεν προβλέφθηκε η κατασκευή έργων οχυρώσεως, αλλά η αμυντική οργάνωση βασίσθηκε κυρίως σε έργα εκστρατείας ημιμόνιμα και μικρό αριθμό μονίμων, κωλύματα προετοιμασία καταστροφών των γεφυρών προ της τοποθεσίας Ελαίας – Καλαμά και κυρίως λόγω του ορεινού και δύσβατου εδάφους στην συντήρηση του φτωχού οδικού και σιδηροδρομικού δικτύου. κατασκευή Γεφυρών και βελτίωση των ελαχίστων υποδομών, αλλά και στη διάνοιξη νέων ορεινών δρομολογίων.
Στην Αμυντική οργάνωση δόθηκε μεγάλη σημασία στην εκμετάλλευση του εδάφους.
Ειδικότερα
- Κατασκευάστηκαν εκατοντάδες πολυβολεία πυροβολεία και παρατηρητήρια μέσα σε σπηλιές και εσοχές στους βράχους
- Διαμορφώθηκαν σπηλιές και κατασκευάσθηκαν μικρές σήραγγες για την προστασία από τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς των σταθμών δκσεως – επικοινωνιών και του Στρατηγείο της VIII Μεραρχίας στο Καλπάκι.
- Κατασκευάσθηκαν χιλιόμετρα ορυγμάτων συγκοινωνίας και θέσεις μάχης μέχρι τα προωθημένα σημεία του ΠΟΤ.
- Κατασκευάσθηκαν αποθήκες υλικών μέσων και πυρομαχικών
- Ιδιαίτερη σημασία εδόθη στην απόκρυψη παραλλαγή των έργων, ιδιαίτερα των θέσεων ΠΒ και των κέντρων επικοινωνιών και στην παραπλάνηση της εχθρικής παρατηρήσεως.
Σχέδιο Κωλυμάτων
• Ναρκοπόλεμος
Βαρύνουσα σημασία εδόθη στον Ναρκοπόλεμο με την εκτεταμένη αλλά και στοχευμένη τοποθέτηση Ν/Π σε όλο το μήκος του μετώπου. Τοποθετήθηκαν ναρκοπέδια σε όλη την τοποθεσία ΕΛΑΙΑΣ – ΚΑΛΑΜΑ με ταυτόχρονη εκμετάλλευση, συντονισμό και στήριξη στα φυσικά κωλύματα αρκετά από τα οποία βελτιώθηκαν για επαύξηση της ισχύος Τα κωλύματα φυσικά και τεχνητά σχεδιάστηκαν σε συντονισμό με τα εύστοχα πυρά του ΠΒ.
Στόχος ήταν να διοχετευτούν τα ιταλικά άρματα της Μεραρχίας «Κένταυρος» και το πεζικό της «Φερράρα» στους βάλτους, όπου θα ακινητοποιούνταν και θα καταστρέφονταν από το ελληνικό πυροβολικό, αλλά και να απαγορευτούν διεισδύσεις ή υπερκέραση της τοποθεσίας.
– Τομέας Καλαμά
Απαγόρευση διαβάσεως του ποταμού με ναρκοθέτηση και παγίδευση των πόρων από πεζούς και οχήματα.
Ναρκοθέτηση των οχθών και προσβάσεων προς απαγόρευση τοποθετήσεως πλωτών γεφυρών και εγλωβισμό του εχθρού υπό τα φίλια πυρά.
– Χάνι Δελβινακίου» και Προσβάσεις προς τον Καλαμά
Τοποθέτηση «τακτικών» Ν/Π για την διοχέτευση των εχθρικών δυνάμεων σε περιοχές δύσβατες και πρόωρη ανάπτυξη με σκοπό τη καθυστέρηση αυτών,
– Βάλτος της Ελαίας (βορείως Καλπακίου)
Κατασκευή Α/Τ τάφρου και στρώση αριθμού Ν/Π προς απαγόρευση της πεδιάδας και εκτροπή των εχθρικών δυνάμεων στη βαλτώδη περιοχή και εγκλωβισμό υπό τα φίλια πυρά
– Τομέας Θεσπρωτίας (Βρυσέλλα) η δυτ κλάδος Καλαμά ποτ.
Τοποθετήθηκαν Ν/Π στις εκβολές, για απαγόρευση των οδικών προσβάσεων, δυσχεραίνοντας την προσπάθεια της ιταλικής Μεραρχίας «Σιένα» να υπερφαλαγγίσει την ελληνική άμυνα από τα παραθαλάσσια δρομολόγια.
• Καταστροφές
Προετοιμάσθηκαν 15 καταστροφές Γ/Φ επί του ΠΟΤ, αλλά και στο εσωτερικό της τοποθεσίας
Κυριότερες ήταν:
– Καλαμάς ποτ
Γκιόλα (στα Κτίσματα), Καλπακίου, Βρυσέλλας η Γ/Φ και το πορθμείο (κάτω ρους του Καλαμά στη Θεσπρωτία)
– Αώος ποτ.
Μέρτζιανης, στο Μπουραζάνι, η πέτρινη τοξοτή της Κόνιτσας.
– Βοϊδομάτης ποτ.
Της Κλειδωνιάς (στο εσωτερικό της τοποθεσίας).
– Αχέροντας ποτ
Στο εσωτερικό της τοποθεσίας προς την Πρέβεζα είχαν προετοιμασθεί Κ/Φ Ε1 (όπως θα λέγαμε σήμερα) για την περίπτωση δυσμενούς εξελίξεως του αγώνα
– Δυτική Μακεδονία (Τομέας Πίνδου)
Είχαν προετοιμασθεί προς Κ/Φ οι Γ/Φ του Αλιάκμονα (μικρές λίθινες ή και ξύλινες
– Τοποθεσία ΙΒ ή Γραμμή Άραχθος-Ζυγός Μετσόβου-Αλιάκμονας
Είχαν προετοιμασθεί στην τοποθεσία Κ/Φ Ε1 (όπως θα λέγαμε σήμερα) για την περίπτωση δυσμενούς εξελίξεως του αγώνα.
• Έργα Οδοποιίας και βελτίωση Υποδομών
Με τους Α.Ν. 575/1937 («Περί εκτελέσεως έργων οδοποιίας») και Α.Ν. 711/1937 δόθηκε η δυνατότητα να παρακαμφθούν οι χρονοβόρες διαδικασίες λκαι το Μηχανικό σε πολύ μικρό χρόνο να ολοκληρώσει τα απαραίτητα τεχνικά έργα
Κατασκευάσθηκαν 15 μεγάλες και αρκετές μικρότερες γέφυρες στον Αώο ποτ και τους παραποτάμους του όπως και στον Καλαμά ποτ.
Συντηρήθηκαν και βελτιώθηκαν οι τρεις βασικοί κάθετοι άξονες ΔΜ από Πρέβεζα – Ιωάννινα–Καλπάκι, Καλαμπάκα – Ιωάννινα και Καλαμπάκα – Κοζάνη–Φλώρινα προς την τοποθεσία πρόσω. Υπολογίζεται ότι περισσότερα από εξακόσια (600) χλμ κύριων και δευτερευόντων οδών συντηρήθηκαν και βελτιώθηκαν
Βελτιώθηκαν οι υποδομές και αυξήθηκε η δυναμικότητα του Λιμένα της Πρέβεζας, όπως αργότερα το αυτό συνέβη με τον λιμένα των Αγίων Σαράντα στην προέλαση στη Βόρειο Ήπειρο.
Κατασκευάσθηκαν καταφύγια στις πόλεις για την προστασία των αμάχων.
• Δίκτυα Επικοινωνιών
Οι τηλεγραφητές που τότε ήταν στο ΜΧ, άπλωσαν εκατοντάδες χιλιόμετρα τηλεφωνικού καλωδίου, εναέριου και υπόγειου και εγκατέστησαν ΚΕΠΙΚ με σταθμούς Ασυρμάτου και κρυπτοσυσκευές, που τα προηγούμενα δύο (2) χρόνια είχε προμηθευτεί το Μηχανικό και οι Μονάδες Τηλεγραφητών, εξασφαλίζοντας σταθερή και ασφαλή επικοινωνία από το Γενικό Στρατηγείο μέχρι και τα προκεχωρημένα φυλάκια, αλλά και με το προσωπικό καταστροφών στις θέσεις πυροδοτήσεως στο ΠΟΤ.
Το Μηχανικό και η δράση του τις πρώτες ημέρες των επιχειρήσεων μέχρι και την Αντεπίθεση του ΕΣ.
Με την έναρξη της Ιταλικής επιθέσεως το ξημέρωμα της 28ης Οκτ 1940 βρήκε τους άνδρες του Μηχανικού στην πρώτη γραμμή
15 ομάδες πυροδοτήσεως στις Γ/Φ και τα περάσματα του Καλαμά είχαν προετοιμάσει τις καταστροφές, σε Ε2 όπως θα λέγαμε σήμερα, πυροδότησαν τα εκρηκτικά
Άμεσα καταστράφηκαν οι Γ/Φ Κτισμάτων ή του Γκιόλα, του Μπουραζανίου, στα σύνορα.
Επί του ΚΑΛΑΜΑ ποτ κατά την σύμπτυξη της VIIIης ΜΠ (28 Οκτ-2 Νοε 1940) καταστράφηκαν το σύνολο σχεδόν των Γ/Φ του ποταμού όπως του ΣΙΜΟΥ, της ΒΡΥΣΕΛΛΑΣ (Γ/Φ και πορθμείο), του Γριμπόβου μαζί με όλες τις πρόχειρες ξύλινες κατασκευές.
Στον Τομέα της Πίνδου και Δυτικής Μακεδονίας καταστράφηκαν δεκάδες μικρότερες λίθινες και ξύλινες γέφυρες στο Γράμμο, από το Μηχανικό του Τμήματος Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας. Οι καταστροφές των Γ/Φ αυτών συνέβαλλα στον εγκλωβισμό της Μεραρχίας «ΤΖΟΥΛΙΑ» και την εν συνεχεία καταστροφή της στο Δίστρατο από την Ταξιαρχία Ιππικού στην οποία τα μέγιστα συνέβαλλε η οργανική Ίλη ΜΧ με την ταχύτατη αποκατάσταση των καταστραφέντων Γεφυρών με σημαντικότερη της Βοβούσας, αλλά και την αποχιόνιση των προσβάσεων.
Οι Τηλεγραφητές σε χαρακώματα ή πρόχειρα καταλύματα (καλύβες, σπηλιές) κατέγραψαν στιγμές απαράμιλλου θάρρους και αυτοθυσίας να χειρίζονται συσκευές ασυρμάτου και τηλεγράφου, ή υπό τα εχθρικά πυρά να αποκαθιστούν τις τηλεφωνικές γραμμές .
Η αυτοθυσία της Ίλης Μηχανικού επέτρεψε στη Μεραρχία Ιππικού να διατηρήσει την ορμή της, να περάσει τα ελληνοαλβανικά σύνορα και να ανατρέψει τις ιταλικές γραμμές άμυνας, οδηγώντας στην κατάληψη στρατηγικών κόμβων εντός του αλβανικού εδάφους
Το ΜΧ της VIIIης ΜΠ και η Ίλη ΜΧ της Τξχια Ιππικού υπό το σφοδρό εχθρικό πυρ ταχέως αποκατέστησαν τις διαβάσεις του ΚΑΛΑΜΑ ποτ κατά την αντεπίθεση της μετρώντας δεκάδες νεκρούς.
Η Ίλη Μηχανικού, ενισχυόμενη από το ΜΧ της VIIIης ΜΠ χρησιμοποιώντας πλωτά μέσα και πρόχειρα υλικά, κατασκεύασε πρόχειρες γέφυρες στον φουσκωμένο Καλαμά ποτ, εκκαθάρισε εχθρικά Ν/Π και διατήρησε ανοικτά τα δρομολόγια για το ΠΒ «δαμάζοντας» τις καιρικές συνθήκες και τη λάσπη
Ο Αγώνας του ΜΗΧΑΝΙΚΟΎ συνεχίστηκε καθόλη την διάρκεια των επιχειρήσεων και μέσα στη Βόρειο Ήπειρο γράφοντας σελίδες δόξας
Αυτούς τους αγώνες αυτούς τους Ήρωες τιμούμε και από αυτούς αντλούμε δύναμη και παράδειγμα ώστε να φανούμε αντάξιοι απόγονοι Αυτών
ΖΗΤΩ ΤΟ ΜΗΧΑΝΙΚΟ
_____________________________
Πηγές
«Ο Ελληνικός Στρατός κατά τον Δεύτερον Παγκόσμιον Πόλεμον: Η Ιταλική Εισβολή (28 Οκτωβρίου μέχρι 13 Νοεμβρίου 1940)» Έκδοση ΔΙΣ
«Εκθέσεις Πεπραγμένων των Διαφόρων Όπλων και Υπηρεσιών κατά τον Πόλεμον 1940-41» Έκδοση ΔΙΣ
«Η Ελληνική Αντεπίθεση (14 Νοεμβρίου 1940 μέχρι 6 Ιανουαρίου 1941)», Έκδοση ΔΙΣ
Ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος 1940-1941. Η ιταλική εισβολή (28 Οκτωβρίου μέχρι 13 Νοεμβρίου 1940), Αθήνα 1960. ΓΕΣ/ΔΙΣ
